DOĞAL BOYAMA VE BİTKİSEL BASKI YÖNTEMLERİYLE SÜRDÜRÜLEBİLİR TEKSTİL YÜZEY TASARIMI

Özet

Günümüzde artan çevre sorunları, azalan doğal kaynaklar ve iklim krizi endişeleri, tekstil ve moda sektöründe sürdürülebilir ve doğa dostu üretim yöntemlerine ilgiyi artırmıştır. Bu bağlamda, geleneksel doğal boyama ve bitkisel baskı teknikleri, kültürel mirası koruma ve çevreye zarar vermeyen üretim süreçlerini geliştirme açısından değerli alternatifler sunmaktadır. Özellikle zengin bitki çeşitliliğiyle öne çıkan Anadolu coğrafyası, tarih boyunca doğal boyamacılık açısından önemli bir merkez konumunda olmuş ve tekstil üretiminde etkin biçimde kullanılmıştır.  Ancak 19. yüzyılda sentetik boyar maddelerin yaygınlaşmasıyla geleneksel yöntemler yerini modern tekniklere bırakmaya başlamıştır. Bununla birlikte, sentetik boyaların çevresel ve sağlık açısından zararlı etkilerinin ortaya çıkması, doğal boyamacılığın yeniden önem kazanmasına etki etmiştir.

Bu çalışma, sürdürülebilir yüzey tasarımı kapsamında doğal boyama ve bitkisel baskı tekniklerinin birlikte uygulanabilirliğini araştıran deneysel uygulama içeriğindedir. Çalışmada pamuk, buldan ve ipek kumaşlar kullanılmıştır. Tüm kumaş yüzeyleri çevreye duyarlı yöntemlerle ön işlemden geçirilmiştir: Kumaşlar ekolojik deterjanla yıkanmıştır. Mordanlama işlemleri, her kumaşın lif yapısına göre farklı tekniklerle uygulanmış; sabitleyici olarak düşük kimyasal içerikli doğal malzemeler (pirinç unu, yoğurt, şap vb.) tercih edilmiştir.

Boyama aşamasında, Anadolu’da tarihsel öneme sahip cehri (Rhamnus petiolaris) ve kökboyası (Rubia tinctorum L.) bitkileri kullanılarak doğal renklendirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. Bitkisel baskı uygulamalarında sardunya, biberiye, gerbera, papatya, gül, çam dalı ve soğan kabuğu gibi çeşitli bitkilerin dal, yaprak ve çiçek gibi farklı kısımlarının baskısı kumaş yüzeyine aktarılarak doğal desenler oluşturulmuştur. Elde edilen desenler, renk yoğunluğu, netlik ve yüzey estetiği açısından görsel olarak değerlendirilmiştir. Yıkama sonrasında renklerde önemli ölçüde kaybolma gözlenmemiştir.

Sonuç olarak, bu çalışma kültürel olarak değer taşıyan doğal boyama bilgisini günümüz sürdürülebilir tasarım anlayışıyla buluşturmakla birlikte çevreye zarar vermeyen yöntemlerle doğal lifli kumaşlarda kalıcı ve estetik yüzeyler oluşturulabileceğini ortaya koymaktadır. Sürdürülebilir tekstil üretiminde yüzey tasarımı alanına katkı sunmayı hedefleyen çalışma, doğal kaynakların bilinçli kullanımına ve geleneksel bilgilerin geleceğe aktarılmasına yönelik örnek teşkil etmektedir.